ޑޮލަރު ހުސްވަނީ: ބީއެމްއެލްއިން ބޭރު ފައިސާ ރޭޝަން ކުރުމާއި ގައުމުގެ މާލީ ދަތިކަން
މާލޭގެ ގްރެފިކް ޑިޒައިނަރަކު އޭނާގެ އެޑޯބް ކްރިއޭޓިވް ކްލައުޑްގެ ސަބްސްކްރިޕްޝަން އާކުރުމަށް މަސައްކަތް ކުރީ އޭނާގެ ކާޑުން މަހު ލިމިޓް ހުސްނުވެ، އެކައުންޓުގައި ފައިސާ ހުރެގެންނެވެ. ނަމަވެސް، ބޭންކް އޮފް މޯލްޑިވްސް (ބީއެމްއެލް) އެޕުން ދެއްކީ މުއާމަލާތް ނުކުރެވުނު ކަމުގެ މެސެޖެކެވެ. ސަބަބަކަށްވީ އޭނާގެ ހަރަދެއް ނޫނެވެ. ބީއެމްއެލްގެ ކަސްޓަމަރުންނަށް ހިދުމަތްދޭ ފަރާތުން ފަހުން ކަށަވަރުކޮށްދިން ގޮތުގައި، އީ-ކޮމާސް މުއާމަލާތްތަކަށް ހުސްކުރި ދުވަހުގެ ޑޮލަރުގެ ޖަމާކޮށްފައިވާ ބަޖެޓު ރާއްޖޭގެ އެންމެންނަށް ހުސްވެފައިވާ ކަމެވެ. މިކަމުން ދިވެހިރާއްޖެއަށް ކުރިމަތިވެފައިވާ މާލީ ބޮޑު ދަތިކަން ހާމަވެގެންދެއެވެ. ބީއެމްއެލްއިން ބުނަނީ މި ފިޔަވަޅަކީ ފައިސާ ނަހަމަ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރުން ހުއްޓުވުމަށް އަޅާ ފިޔަވަޅެއް ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް، ފްލައިޓް ޓިކެޓު ގަތުމާއި، އޮންލައިން ސަބްސްކްރިޕްޝަން ދެއްކުމާއި، ކުދި ވިޔަފާރިތަކަށް ބޭނުންވާ ތަކެތި ގަތުމަށް މަސައްކަތްކުރާ އެތައް އާންމު ފަރާތްތަކެއްގެ ކާޑު މެންދުރުވުމުގެ ކުރިން ޑިކްލައިންވާ މަންޒަރު ފެނެއެވެ. މި މައްސަލައިގެ ފަހަތުގައި އޮތީ ރާއްޖޭގެ ޑޮލަރުގެ ރިޒާވްއިން 500 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ ދަރަނި އަދާކުރުމަށް ބޭނުންކޮށްފައިވާ ކަމުގެ ހަގީގަތެވެ.
ދުވަހުގެ ހަގީގަތް
މާލޭގައި ދިރިއުޅޭ ކްރިއޭޓިވް ދާއިރާގެ މަސައްކަތްކުރާ މީހަކު ބުނި ގޮތުގައި، އޭނާގެ އެކައުންޓުގައި ފައިސާ ހުއްޓަސް ނުވަތަ މަހުގެ ލިމިޓް ހުއްޓަސް، ބީއެމްއެލްއިން ދުވަހުގެ ބަޖެޓު ހުސްވުމުން، އެންމެންނަށް ވެސް މުއާމަލާތް ނުކުރެވޭނެއެވެ. މިއީ އެންމެ މީހަކަށް ކުރިމަތިވާ މައްސަލައެއް ނޫނެވެ. އެކްސް (ކުރީގެ ޓްވިޓަރ) އަދި ޓެލެގްރާމްގައި އާންމުކޮށްފައިވާ ސްކްރީންޝޮޓްތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، ބީއެމްއެލްއިން މުއާމަލާތް ނުކުރެވުނު ކަމުގެ މެސެޖު ދައްކަނީ ހެނދުނު 3:34 އާއި 10:45 ގައެވެ. މި މެސެޖުގައި ލިޔެފައި އޮންނަނީ “މި ވެބްސައިޓުން އެމްވީއާރް ކާޑު މުއާމަލާތްތަކަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ ދުވަހުގެ ބަޖެޓު ހަމަވެއްޖެ” ކަމަށެވެ. މި ބަޖެޓު ހުސްވުމުން، އަލުން ފުރެނީ އަނެއްދުވަހުއެވެ – އެއީ ފުރޭނަމައެވެ.
ރަސްމީ ބަސްބުނުމާއި ހަގީގަތް
ބީއެމްއެލްއިން ބޭރު ފައިސާ ކޮންޓްރޯލްކުރާ ގޮތް ސިފަކުރަނީ، ކުޑަ އަދަދެއްގެ މީހުން ނަހަމަ ގޮތުގައި ފައިސާ ބޭނުންކުރުން ހުއްޓުވުމަށް އަޅާ ފިޔަވަޅެއްގެ ގޮތުގައެވެ. 2026 ވަނަ އަހަރުގެ މޭ މަހު އެންމެ ފަހުގެ ހަރުކަށި ފިޔަވަޅުތައް އިއުލާނުކުރިއިރު، ބީއެމްއެލްގެ ސީއީއޯ މުހައްމަދު ޝަރީފް ވިދާޅުވީ، ކަސްޓަމަރުންގެ %3 އަށްވުރެ މަދު އަދަދެއްގެ ބަޔަކު މަހަކު 30 އަށްވުރެ ގިނަ އީ-ކޮމާސް މުއާމަލާތް ކުރާކަމަށް އޭނާގެ އިންޓަރނަލް ޑޭޓާއިން ދައްކާކަމަށެވެ. ނަމަވެސް، ބީއެމްއެލްއިން އެ %3 މީހުންނަށް އަމާޒުކުރަން ހޮވީ ވަކި އެކައުންޓުތަކަށް އަމާޒުކުރުމެއް ނޫނެވެ. އެކަމަށްޓަކައި ބޭންކުން ތަޢާރަފްކުރީ 365,000 ކަސްޓަމަރުންނަށް ބަހާލެވޭނެ އެންމެ ޑޮލަރުގެ ބަޖެޓެކެވެ. މި ބަޖެޓު ހުސްވުމުން، އެމްވީއާރް އެކައުންޓުތަކާ ގުޅިފައިވާ ކޮންމެ ކާޑަކުން ވެސް މުއާމަލާތް ނުކުރެވޭނެއެވެ. ބީއެމްއެލްއިން ވަކިވަކި އެކައުންޓުތަކަށް ކޮންޓްރޯލް ނުކޮށް، ޖަމާކޮށްފައިވާ ދުވަހު ބަޖެޓެއް ތަޢާރަފްކުރި ސަބަބާއި، ބައެއް ފަހަރު ދުވަހުގެ ބަޖެޓު ހުސްވަނީ މެންދުރުވުމުގެ ކުރިން ކަމަށް ވާތީ، އެކަމާ ގުޅޭގޮތުން ކުރި ސުވާލުތަކަށް އެ ބޭންކުން ޖަވާބުދީފައެއް ނުވެއެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން، ކުޑަ ފައިސާ އޮންލައިންކޮށް ދައްކަން މަސައްކަތްކުރާ ފްރީލާންސަރުންނާއި، ކިޔަވާ ކުދިންނާއި، ކުދި ވިޔަފާރިވެރިންނަށް މުއާމަލާތް ނުކުރެވޭނެއެވެ – އެއީ އެމީހުންގެ ކުށަކުން ނޫނެވެ، ނަމަވެސް އެހެން މީހަކު ކުރިން ފައިސާ ހަރަދުކޮށްގެންނެވެ.
ދަރަންޏާ ގުޅިފައިވާ ޑޮލަރުގެ ދަތިކަން
ބީއެމްއެލްއާއި ސަރުކާރުން ބުނާ ގޮތުގައި ބޭރު ފައިސާ ކޮންޓްރޯލްކުރަނީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ދަރަނި އަދާކުރުމާ ގުޅިގެނެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް، މޯލްޑިވްސް މަނިޓަރީ އޮތޯރިޓީ (އެމްއެމްއޭ)ގެ ޑޭޓާއިން ދައްކަނީ ތަފާތު މަންޒަރެކެވެ. 2026 ވަނަ އަހަރުގެ މާޗް މަހުގެ ނިޔަލަށް ބޭންކިންގް ނިޒާމުގައި ހުރި ބޭރު ފައިސާގެ ޖުމްލަ މާލީ އަސާސީތައް 22.13 ބިލިއަން ރުފިޔާއިން އެޕްރީލް މަހުގެ ނިޔަލަށް 12.90 ބިލިއަން ރުފިޔާއަށް ވަނީ ދަށަށް ގޮސްފައެވެ. އެންމެ މަސް ދުވަހުގެ ތެރޭގައި 9.22 ބިލިއަން ރުފިޔާގެ ދަށްވުމެކެވެ. މިކަމުގެ ވަގުތު ތަފާތެއް ނެތެވެ. 2026 ވަނަ އަހަރުގެ އެޕްރީލް 2 ގައި، ރާއްޖެއިން 2021 ވަނަ އަހަރު ނެރެފައިވާ 500 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ ސުކޫކު އަދާކުރިއެވެ. ބޭރު ފައިސާގެ އަސާސީތައް ދަށަށް ދިއުމާއި ސުކޫކު އަދާކުރި މަސް އެއްގޮތް ވުމުން، މި ދެކަންތައް ގުޅިފައިވާކަން ހާމަވެއެވެ. ވޯލްޑް ބޭންކުން ވަނީ ރާއްޖެއަށް ކުރިމަތިވެފައިވާ މާލީ ހާލަތާ ގުޅޭގޮތުން ސާފު ބަހުން ބުނެފައެވެ: “ފައިނޭންސަށް ލިބޭ މަދު ފުރުސަތުތަކާއި، ބޭރު ފައިސާގެ ދަތިކަން އަދި ކުޑަ ވަގުތެއްގެ ތެރޭގައި ދައްކަންޖެހޭ ބޮޑު ދަރަނީގެ ސަބަބުން ސަރުކާރަށް މާލީ ދަތިކަން ކުރިމަތިވެއެވެ.” މިކަމުގެ ސަބަބުން އާންމު ރައްޔިތުންނަށް ދިމާވާ ދަތިތަކަކީ ދަރަނި އަދާކުރުމުގެ ސީދާ ނަތީޖާއެއް ކަމަށް އިގްތިސާދީ މާހިރުން ވެސް ވިދާޅުވެއެވެ.
ޕްރައިވެސީގެ ސުވާލު
2026 ވަނަ އަހަރުގެ މޭ މަހު ބީއެމްއެލްއިން ގެނައި ބަދަލުތަކުގެ ތެރޭގައި އެންމެ ބޮޑު ކަންބޮޑުވުމެއް އުފެދިފައިވާ އެއްކަމަކީ، ބީއެމްއެލްއާއި މޯލްޑިވްސް އިމިގްރޭޝަނާ ދެމެދު ޑޭޓާ ހިއްސާކުރާ ނިޒާމު ތަޢާރަފްކުރުމެވެ. މި ނިޒާމުގެ ދަށުން، ކާޑު ބޭނުންކުރާ މީހާ ރާއްޖެއިން ބޭރުގައި ހުރިތޯ ބެލުމަށް އިމިގްރޭޝަންގެ ޑޭޓާއަށް ބީއެމްއެލްއަށް ވަދެވޭނެއެވެ. މިކަމުގެ މަގްސަދަކީ ދަތުރާ ގުޅޭ ހަރަދުތަކުގެ ލިމިޓް ނަހަމަ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރުން ހުއްޓުވުން ކަމަށް ބީއެމްއެލްގެ ސީއީއޯ ވިދާޅުވިއެވެ. ނަމަވެސް، މިކަމުން އުފައްދާ ސާވައިލަންސް ނިޒާމާ މެދު ބޮޑެތި ކަންބޮޑުވުންތައް ފާޅުކޮށްފައިވެއެވެ. މާލީ މުއާމަލާތްތައް ކުރުމުގެ ގާބިލްކަން މިހާރު ގުޅިފައިވަނީ ސަރުކާރަށް މީހާގެ ހުރިތަން އެނގުމާއެވެ. މި ނިޒާމާ ގުޅޭގޮތުން ދިވެހި ރައްޔިތުންގެ ހިޔާލެއް ހޯދާފައެއް ނުވެއެވެ. ބީއެމްއެލްއާއި އިމިގްރޭޝަނުން ވެސް އެމީހުންގެ ޓާމްސް އޮފް ސާވިސްއާއި ޕްރައިވެސީ ޕޮލިސީ ބަދަލުކުރީ ޑޭޓާ ހިއްސާކުރާ ނިޒާމު ހިންގަން ފެށުމަށް ފަހުގައެވެ. މިކަން ސިފަވަނީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ގާނޫނީ ދާއިރާގައި ނުރައްކާތެރި މިސާލެއްގެ ގޮތުގައެވެ.
ސިޔާސީ މަންޒަރު އަދި ލީޑަރޝިޕް
ބޭރު ފައިސާ ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގެ ފަހަތުގައި ސިޔާސީ ބިމެއް ވެސް އެބައޮތެވެ. 2024 ވަނަ އަހަރުގެ އޯގަސްޓް 25 ގައި، ބީއެމްއެލްއިން އެއްވެސް މަޝްވަރާއެއް ނެތި، އެމްވީއާރް ކާޑުތަކުން ބޭރު ފައިސާގެ މުއާމަލާތްތައް މުޅިން ހުއްޓާލިއެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން ރާއްޖެއިން ބޭރުގައި ތިބި ދިވެހި ދަރިވަރުންނާއި ބަލިމީހުންނަށް ކަންބޮޑުވުންތަކެއް ކުރިމަތިވިއެވެ. ގަދަފަދަ ސަރުކާރުގެ ބާރުގެ ދަށުން، ހަ ގަޑިއިރު ތެރޭގައި މި ނިންމުން ބަދަލުކުރިއެވެ. ރައީސް މުއިއްޒު މިކަން ސިފަކުރެއްވީ “މާލީ އިންގިލާބެއް” ގެ ގޮތުގައެވެ. މިކަމާ ގުޅޭގޮތުން ފުލުހުންގެ ތަހުގީގެއް ފެށުނު ނަމަވެސް، އަދިވެސް ހައްޔަރުކުރުމެއް ނުވަތަ ރިޕޯޓެއް އާންމުކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ. އޭރުގެ ސީއީއޯ ކާރލް ސްޓޫމްކޭ ވަކިކޮށް، މުހައްމަދު ޝަރީފް ސީއީއޯގެ މަގާމަށް ހަމަޖެއްސިއެވެ. އާ ސީއީއޯގެ ދަށުން، ލިމިޓްތައް މަތިކުރި ނަމަވެސް، ކޮންޓްރޯލްތައް ވަނީ ހަރުކަށިކުރެވިފައެވެ. ރައީސް މުއިއްޒު ވެސް 2026 ވަނަ އަހަރުގެ ޖޫން މަހު ވިދާޅުވެފައިވަނީ، މިހާރުގެ ހަރަދުތަކުގެ ދަތިކަމުގެ ސަބަބުން ރައްޔިތުންނަށް ދަތިތައް ކުރިމަތިވަމުންދާ ކަމަށާއި، ބީއެމްއެލްއިން ޖޫން މަހުގެ ނިޔަލަށް އީ-ކޮމާސް ލިމިޓްތަކަށް “ބޮޑެތި” ލުއިތަކެއް ދޭނެކަމަށް އަންގާފައިވާ ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް، މި ވައުދަކީ ފަހުގެ ތާރީހުގައި ވެސް ލިމިޓްތައް އިތުރުކުރާ ކަމަށް ބުނެ، ހަގީގަތުގައި ދަތިތައް އިތުރުކުރި އެތައް މިސާލެއް ފަހަތުގައި އޮތް ވައުދެކެވެ.
ދިވެހިރާއްޖެއަކީ އިގްތިސާދީ ގޮތުން ފަތުރުވެރިކަމަށް ބަރޯސާވެފައިވާ ގައުމެކެވެ. އައިއެމްއެފްއާއި ވޯލްޑް ބޭންކުން ވެސް ރާއްޖޭގެ މާލީ ހާލަތާ މެދު ކަންބޮޑުވުން ފާޅުކޮށްފައިވެއެވެ. ބޭންކަށް ކަސްޓަމަރުންނަށް ގައުމަށް ލިބޭ ޑޮލަރަށްވުރެ ގިނަ ޑޮލަރު ދެވެން ނެތްކަން ހަގީގަތެކެވެ. 500 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ ދަރަނި އަދާކުރަމުން، ފަތުރުވެރިކަމަށް ގޮންޖެހުންތައް ކުރިމަތިވެފައިވާ މި ދަނޑިވަޅުގައި، އާންމު ފަރާތްތަކަށް ޑޮލަރުގެ ހިދުމަތް ފުޅާކުރެވޭނެ ގޮތެއް ނެތެވެ. މިކަމުގައި އެންމެ ބޮޑު ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ފާހަގަކުރެވޭ އެއްކަމަކީ، ދިމާވެފައިވާ ހާލަތާ މެދު ސާފުކޮށް ހާމަކަން ބަހައްޓުމެވެ. ލިމިޓްތައް އިތުރުކުރާކަމަށް ބުނެ، ހަގީގަތުގައި ދަތިތައް އިތުރުކުރުމުގެ ބަދަލުގައި، ސާފުކަމާއެކު ހާލަތު ބަޔާންކުރުމެވެ. ބީއެމްއެލްގެ ކާޑު ލިމިޓްގެ މައްސަލައަކީ، ބޭންކާއި ރައްޔިތުންނާ ދެމެދު އޮންނަ އިތުބާރުގެ ވާހަކައެކެވެ. 2026 ވަނަ އަހަރުގެ ޖޫން މަހުގެ ނިޔަލަށް ބޮޑެތި ލުއިތަކެއް ލިބޭނެތޯ ބަލަންޖެހެއެވެ. ނަމަވެސް، ބޭރު ފައިސާ ބެލެހެއްޓުމުގައި އޮންނަ ދަތިކަމަށް ހައްލެއް ނުލިބި، އަދި ހަގީގީ ހާމަކަމެއް ނެތި، މާލޭގެ އާންމު ރައްޔިތަކަށް އޭނާގެ ސޮފްޓްވެއަރ ސަބްސްކްރިޕްޝަން ދައްކަން މަސައްކަތްކުރިއިރު ޑޮލަރު ހުސްވެފައި ހުރުމުގެ ދަތިކަން ކޮންމެ ދުވަހަކު ވެސް ކުރިމަތިވަމުންދާނެއެވެ.
