ދިވެހިރާއްޖެއިން ބާނާ ދޮންމަހުގެ ބާވަތްތަކާއި އެބާވަތްތަކުގެ މުހިންމުކަން

ދިވެހިރާއްޖެއަކީ ދުނިޔޭގެ މަސްވެރިކަމުގެ ސިނާއަތުގައި ހާއްސަ މަގާމެއް އޮތް ގައުމެކެވެ. މިގައުމުގެ އިގްތިސާދުގެ ބިންގަލަކީ މަސްވެރިކަމެވެ. ހާއްސަކޮށް ދޮންމަސް (ޓޫނާ) އަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ މަސްވެރިކަމުގެ އެންމެ މުހިންމު ބާވަތެވެ. އަދި ދިވެހި ސަގާފަތާއި ދިރިއުޅުމާ ވަރަށް ބޮޑަށް ގުޅިފައިވާ އެއްޗެކެވެ. ދިވެހިން މަސްބާނާ އުސޫލުތަކަކީ ވެސް ގުދުރަތީ ވިއްސާރަ ނުކުރާނެ ގޮތަކަށް ކުރިއަށް ގެންދާ އުސޫލުތަކެކެވެ. މިގޮތުން ދިވެހިރާއްޖެއިން ބާނާ އެންމެ މުހިންމު ދޮންމަހުގެ ބާވަތްތަކާއި އެބާވަތްތަކުގެ މުހިންމުކަން މިލިޔުމުގައި ހިމަނާލެވޭނެއެވެ.

### ދޮންމަސް (Skipjack Tuna)

ދިވެހިރާއްޖެއިން ބާނާ އެންމެ ގިނައިން ފެންނަ އަދި އެންމެ މުހިންމު މަހުގެ ބާވަތަކީ ދޮންމަހެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ މަސްވެރިކަމުގެ 70 އިންސައްތައަށް ވުރެ ގިނަ އިންސައްތައަކީ ދޮންމަސް ކަމަށް ވެއެވެ. މިމަހުގެ ސައިންޓިފިކް ނަމަކީ *Katsuwonus pelamis* އެވެ. ދޮންމަހަކީ ކުދި ބުރިކޮށްފައި އަތުން ފެންނަ މަސް ކަހަލަ ކާނާ އަށް ވަރަށް ރަނގަޅު މަހެކެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގައި ދޮންމަސް ބާނަނީ ފަޅި މަސްވެރިކަން ނުވަތަ 'ޕޯލް އެންޑް ލައިން' އުސޫލުންނެވެ. މިގޮތަށް މަސްބޭނުމަކީ ކަނޑުގެ ދިރުންތަކަށް އެއްވެސް ގެއްލުމެއް ނުލިބޭ ގޮތަށް ކުރެވޭ މަސްވެރިކަމެކެވެ. ދިވެހި އިގްތިސާދަށް ދޮންމަހުގެ ދައުރު ވަރަށް މުހިންމެވެ. ގިނަ އަދަދެއްގެ މީހުންނަށް މަސްވެރިކަމުން ވަޒީފާ ލިބެއެވެ.

### ކަންނެލި (Yellowfin Tuna)

ދިވެވެހިރާއްޖެއިން ބާނާ ދެވަނައަށް އެންމެ މުހިންމު ދޮންމަހުގެ ބާވަތަކީ ކަންނެއްޗެވެ. ކަންނެއްޗަކީ ދިވެހިންގެ ތެރޭގައި ވަރަށް މަގުބޫލު މަހެކެވެ. އަދި ބޭރުގެ ބާޒާރުގައި ވެސް ކަންނެއްޗަށް ވަރަށް ބޮޑު ތަރުހީބެއް ލިބެއެވެ. ކަންނެއްޗަކީ ސައިންޓިފިކް ގޮތުން *Thunnus albacares* ގެ ނަމުން މަޝްހޫރު މަހެކެވެ. މިއީ ދޮންމަހަށް ވުރެ ބޮޑު އަދި ފައިސާގެ ގޮތުން ބޮޑު އަގު ލިބޭ މަހެކެވެ. ކަންނެލި ބާނަނީ ވެސް ގިނައިން ފަޅި މަސްވެރިކަމުގެ އުސޫލުންނެވެ. ނަމަވެސް ބައެއް ފަހަރު ޓްރޯލް ނުވަތަ 'ލޯންގްލައިން' އުސޫލުން ވެސް ކަންނެލި ބާނާލެވެއެވެ. ކަންނެއްޗަކީ ޚާއްސަކޮށް ޔޫރަޕާއި އޭޝިއާގެ ބާޒާރުތަކަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ޑިމާންޑު އޮންނަ މަހެކެވެ.

### ބުލި (Bigeye Tuna)

ބުއްޓަކީ ވެސް ދިވެހިރާއްޖޭގެ މަސްވެރިކަމުގައި މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ ދޮންމަހުގެ ބާވަތެކެވެ. މިއީ ސައިންޓިފިކް ގޮތުން *Thunnus obesus* ގެ ނަމުން މަޝްހޫރު މަހެކެވެ. ބުއްޓަކީ ކަންނެއްޗާ ވަރަށް އެއްގޮތްކަމެއް ހުންނަ މަހެކެވެ. ނަމަވެސް ބުއްޓަކީ ކަންނެއްޗަށް ވުރެ ފިނި ފެނުގައި ގިނައިން އުޅޭ މަހެކެވެ. އަދި ބުއްޓަކީ ކަންނެއްޗަށް ވުރެ ތެލި މަހެކެވެ. ބުއްޓަށް ވެސް ބައިނަލްއަގްވާމީ ބާޒާރުގައި ވަރަށް ބޮޑު ޑިމާންޑެއް އޮވެއެވެ. ހާއްސަކޮށް ސުޝީ އަދި ސަޝިމީ ތައްޔާރު ކުރުމަށް ބުއްޓަކީ ވަރަށް މަގުބޫލު މަހެކެވެ. ބުއްޓަށް ވެސް ދިވެހިރާއްޖެއިން ގިނައިން ބާނަނީ ފަޅި މަސްވެރިކަން ނުވަތަ ލޯންގްލައިން އުސޫލުންނެވެ.

### ގާމަސް (Dogtooth Tuna)

ގާމަހަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުތަކުގެ ކައިރީގައި އުޅޭ މަހެކެވެ. މިއީ ސައިންޓިފިކް ގޮތުން *Gymnosarda unicolor* ގެ ނަމުން މަޝްހޫރު މަހެކެވެ. ގާމަހަކީ ދޮންމަހުގެ އެހެން ބާވަތްތަކަށް ވުރެ ބޮޑުތަނުން ތަފާތު މަހެކެވެ. ގާމަހުގެ ކަށިތައް ވަރަށް ބޮޑުވެފައި ތޫނުވެފައި ހުންނާނެއެވެ. ގާމަހަކީ މާކެޓަށް ވެސް ވަރަށް ޑިމާންޑު އޮންނަ މަހެކެވެ. ޚާއްސަކޮށް މަސްވެރިންގެ ތެރޭގައި މަގުބޫލު މަހެކެވެ. ގާމަސް ބާނަނީ ގިނައިން އަންނަ ނުވަތަ ލައިން ފިޝިން އުސޫލުންނެވެ. މިއީ ދިވެހި ކޮއްތުތަކުގައި ވެސް ބޭނުންކުރާ މަހެކެވެ.

### ދެމެހެއްޓެނިވި މަސްވެރިކަން (Sustainable Fishing)

ދިވެހިރާއްޖޭގެ މަސްވެރިކަމުގެ އެންމެ މުހިންމު ސިފައަކީ ގުދުރަތީ ވިއްސާރަ ނުކުރާނެ ގޮތަކަށް މަސްވެރިކަން ކުރިއަށް ގެންދިއުމެވެ. ހާއްސަކޮށް ފަޅި މަސްވެރިކަން ނުވަތަ 'ޕޯލް އެންޑް ލައިން' އުސޫލަކީ މުޅި ދުނިޔެއަށް ވެސް މިސާލެއް ކަމަށް ވެއެވެ. މިގޮތަށް މަސްބޭނުމުން އެހެން ކަނޑު ސާފު ކުރާ މަސް ނުވަތަ ކަނޑުގެ އެހެން ދިރުންތަކަށް ގެއްލުމެއް ނުލިބެއެވެ. އަދި މަސް ބާނާ މަސްވެރިންނަށް ވެސް ރަނގަޅު އާމްދަނީއެއް ލިބެއެވެ. މިއީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ މަސްވެރިކަމުގެ ދެމެހެއްޓެނިވިކަން ދައްކުވައިދޭ ކަމެކެވެ.

### ނިންމުން

އެކި ބާވަތްތަކުގެ ދޮންމަސް ބޭނުމަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިގްތިސާދަށް ވަރަށް މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ ކަމެކެވެ. ދޮންމަހާއި، ކަންނެލި، ބުލި އަދި ގާމަސް ފަދަ މަސްތަކަކީ ދިވެހި ރައްޔިތުންނަށް ކާނާ ލިބިދޭ އެއްޗެއް ގެ އިތުރުން ރާއްޖޭގެ އިގްތިސާދަށް ބޮޑު ދިރުމެއް ގެނެސްދޭ އެއްޗެކެވެ. ދިވެހިރާއްޖެއިން މަސްބާނާ އުސޫލުތައް ބިނާވެފައިވަނީ ދެމެހެއްޓެނިވި ގޮތެއްގެ މަތިންނެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން މިކުޑަ ގައުމުގެ ކަނޑުތައް އަންނަ ޖީލުތަކަށް ވެސް ދެމިހުންނާނެ ކަމުގެ އުންމީދު ބޮޑެވެ.