ދުނިޔޭގެ ސިއްހަތު ޖަމިއްޔާ (ޑަބްލިއުއެޗުއޯ) އިން ދުންފަތުގެ އިމްޕޯޓް ޑިއުޓީ ހަތަރު ރުފިޔާއަށް ކުޑަކުރުމަށް ލަފާދީފައިވާތީ، މިކަމާ މެދު ސަރުކާރުގެ ކަމާބެހޭ އިދާރާތަކުން މަޝްވަރާކުރަން ނިންމާފައިވާކަމަށް ހޯމް މިނިސްޓަރު އަލީ އިހުސާން މިއަދު ވިދާޅުވެއްޖެއެވެ. ދުނިޔޭގެ ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލު ނުކުރާ ދުވަހާ ގުޅުވައިގެން ރައީސް އޮފީހުގައި މިއަދު ހަވީރު ބޭއްވި ނޫސްވެރިންގެ ބައްދަލުވުމެއްގައި ވާހަކަ ދައްކަވަމުން މިނިސްޓަރު އިހުސާން ވިދާޅުވީ، މަޝްވަރާތަކަށް ފަހު ރޭޓަށް ބަދަލު ގެންނަން އެންމެން އެއްބަސްވެއްޖެނަމަ ގާނޫނަށް އިސްލާހު ގެނައުމަށް ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހަށް ހުށަހަޅާނެ ކަމަށެވެ. މިއީ ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލު ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަށް ސަރުކާރުން އަޅަމުންދާ ފިޔަވަޅުތަކުގެ ތެރެއިން، ދިރާސާތަކަށް ބިނާކޮށް ސިޔާސަތުތަކަށް ބަދަލު ގެނައުމަށް ކުރެވޭ މަސައްކަތެކެވެ.

ވޭޕް މަނާކުރުމަށް ފަހު ޑިއުޓީ ބޮޑުކުރި ގޮތް

މިނިސްޓަރު އިހުސާން ފާހަގަކުރެއްވި ގޮތުގައި، ރާއްޖޭގައި ވޭޕް (އިލެކްޓްރޯނިކް ސިނގިރޭޓު) މަނާކުރުމާ ގުޅިގެން، އޭރު އެ ބޭނުންކުރި މީހުން ކުއްލިއަކަށް ދުންފަތް ނުވަތަ ސިނގިރޭޓު ބޭނުންކުރަން ފަށާފާނެ ކަމުގެ ބިރުހުރި ކަމަށް ދުރާލާ އަންދާޒާ ކުރެވުނެވެ. މިކަމަށްޓަކައި ސިނގިރޭޓުގެ ޑިއުޓީ ބޮޑުކުރުމަކީ ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލު މަދުކުރުމަށްޓަކައި އަޅުއްވާފައިވާ މުހިންމު ފިޔަވަޅެއް ކަމަށް އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ. އެގޮތުން، ދުންފަތުގެ އިމްޕޯޓް ޑިއުޓީއަށް އެންމެ ފަހުން ބަދަލު ގެނައީ 2024 ވަނަ އަހަރުގެ ނޮވެމްބަރު މަހުއެވެ. އެ ފަހަރު ވަނީ ސިނގިރޭޓުން ނަގާ ޑިއުޓީ 3.30ރ. އިން 8ރ. އަށް ބޮޑުކޮށްފައެވެ.

މިނިސްޓަރު ވިދާޅުވީ، ދުންފަތް ކޮންޓްރޯލް ކުރުމުގައި ޑިއުޓީ ރޭޓަށް ބަދަލު ގެނައުމަކީ ހުރިހާ ގައުމެއްގައި ވެސް ގެންގުޅޭ އުކުޅެއް ކަމަށެވެ. ސަރުކާރުން އެންމެ ފަހުން ދުންފަތުގެ އިމްޕޯޓް ޑިއުޓީ ބޮޑުކުރީ ވެސް ވޭޕް މަނާކުރުމާ ގުޅިގެން، ގިނަ ބަޔަކު ދުންފަތް ބޭނުންކުރާނެ ކަމަށް އެއިރު ކުރި ހުރިހާ ދިރާސާތަކުން ހާމަވުމާއި ތަޖުރިބާކާރުންގެ ލަފާ ވެސް އެގޮތަށް ލިބުމުން ކަމަށެވެ. އެގޮތުން ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލުކުރާ މީހުންގެ އަދަދު މަދުކުރުމަށާއި، ޚާއްސަކޮށް ޒުވާނުން ދުންފަތުގެ ވަބާއިން ދުރުހެލި ކުރުމަށްޓަކައި އެޅުނު މުހިއްމު ފިޔަވަޅެއްގެ ގޮތުގައި މިނިސްޓަރު އެ ނިންމުން ސިފަކުރެއްވިއެވެ. "ސަރުކާރުން އޭރު ނެގި އުނދަގޫ ޑިޒިޝަނެއް އެއީ، 8ރ. އަށް [ސިނގިރޭޓުގެ] ޑިއުޓީ ރޭޓު ބޮޑުކުރުމަކީ،" އިހުސާން ވިދާޅުވިއެވެ.

WHO ގެ އާ ލަފާއާއި ސަރުކާރުގެ ބަލައިގަތުން

ނަމަވެސް، ދުންފަތް ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަށް އަޅާފައިވާ ފިޔަވަޅުތައް ދެމެހެއްޓެނިވި ގޮތެއްގައި ކުރިއަށް ގެންދިއުމަށްޓަކައި ޑިއުޓީ ރޭޓަށް ގެންނަންޖެހޭ ބަދަލުތައް ގެނައުމަކީ ސަރުކާރުން އަބަދުވެސް ކުރާނެ ކަމެއް ކަމަށް މިނިސްޓަރު އިހުސާން ވިދާޅުވިއެވެ. އެ ރޭޓު ހިފަހައްޓާނީ އެއިރެއްގައި ކުރާ ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ނަތީޖާއަކަށް ބަލައިގެން ކަމަށް އޭނާ އިތުރަށް ވިދާޅުވިއެވެ. "މިވަގުތު އަޅުގަނޑުމެންނަށް ލިބިފައިވާ ބައެއް ދިރާސާތަކުން، ހާއްސަކޮށް ޑަބްލިއުއެޗުއޯއިން ހެއްދެވި ދިރާސާއަކުން ރާއްޖެއަށް ރިކޮމެންޑް ކުރައްވާފައި އޮތް އެއް ޑިއުޓީ ރޭޓަކީ 2026 ވަނަ އަހަރަށް އެއީ ސްޕެސިފިކް ރޭޓް 4ރ. ގެ ގޮތުގައި،" ހޯމް މިނިސްޓަރު ވިދާޅުވިއެވެ.

މި ލަފާ އަކީ ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލު ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަށް ބައިނަލްއަގުވާމީ ގޮތުން އެންމެ ގަބޫލުކުރެވޭ އެއް ޖަމިއްޔާއިން ދީފައިވާ ލަފާއެއް ކަމުން، ސަރުކާރުން މިކަމަށް ވަރަށް ބޮޑު ސަމާލުކަމެއް ދެއެވެ. މިހާރު ވެސް މި ރޭޓަކީ ސަރުކާރުން ކޮންސިޑާ ކުރަމުން އަންނަ ރޭޓެއް ކަމަށް މިނިސްޓަރު ވިދާޅުވިއެވެ. މިފަދަ ބަދަލެއް ގެނައުމުގެ ސަބަބުން ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލުކުރާ މީހުންގެ އަދަދުގައި ނުވަތަ ދުންފަތް ގެނައުމުގެ ނިޒާމުގައި ކޮންމެވެސް ވަރެއްގެ ބަދަލެއް އައުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެއް ކަމަށްވެސް މިނިސްޓަރު ފާހަގަކުރެއްވިއެވެ.

މަޝްވަރާ ކުރުމުގެ ފުޅާ ދާއިރާ

އިހުސާން ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، ދުންފަތުގެ އިމްޕޯޓް ޑިއުޓީ ރޭޓަށް ބަދަލު ގެނައުމުގެ ކުރިން ކަމާ ބެހޭ ހުރިހާ އިދާރާތަކާއި ހުރިހާ ސްޓޭކްހޯލްޑަރުންނާ މަޝްވަރާ ކުރާނެ އެވެ. މި މަޝްވަރާތަކުގައި ހެލްތު މިނިސްޓްރީ، ފިނޭންސް މިނިސްޓްރީ، އިކޮނޮމިކް ޑިވެލޮޕްމަންޓް މިނިސްޓްރީ، އާންމު ސިއްހަތުގެ ތަޖުރިބާކާރުން، އަދި ދުންފަތުގެ ވިޔަފާރީގައި ހަރަކާތްތެރިވާ ފަރާތްތައް ވެސް ހިމެނިދާނެއެވެ. މި ފަރާތްތަކުގެ ހިޔާލު ހޯދައި، ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލު ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަށް އެންމެ އެކަށީގެންވާ ގޮތަކީ ކޮބައިތޯ ބެލުމަށް އިސްކަންދެވޭނެއެވެ.

މި މަޝްވަރާތަކުގައި ޑިއުޓީ ކުޑަކުރުމުގެ ސަބަބުން ސިއްހަތަށް ކުރާނެ އަސަރުތަކާއި، ސަރުކާރަށް ލިބޭ އާމްދަނީއަށް އަންނާނެ ބަދަލުތައް، އަދި ދުންފަތުގެ ނަފީކުރުމަށް އަޅާފައިވާ އެހެން ފިޔަވަޅުތަކާ މި ބަދަލު ގުޅޭނެ ގޮތްތަކާ ބެހޭ ގޮތުން ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި މަޝްވަރާ ކުރެވޭނެއެވެ. މަޝްވަރާ ކުރުމަށް ފަހު، ރޭޓަށް ބަދަލު ގެންނަން ޖެހޭ ކަމަށް އެންމެންނަށް އެއްބަސްވެއްޖެނަމަ، ގާނޫނަށް އިސްލާހު ގެނައުމަށް ސަރުކާރުން ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހަށް ލަފާ ދޭނެ ކަމަށް މިނިސްޓަރު ވިދާޅުވިއެވެ. މިއީ ސިއްހަތާއި އިގްތިސާދާ ގުޅުންހުރި މުހިއްމު ސިޔާސަތުތަކެއް ކަނޑައެޅުމުގައި ބައިވެރިވުމުގެ ފުރުސަތު ހުރިހާ ފަރާތްތަކަށް ލިބިގެންދާނެ ކަމެކެވެ.

ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލު މަދުކުރުމަށް ސަރުކާރުން އަބަދުވެސް ފިޔަވަޅު އަޅަމުން ގެންދާނެ ކަމަށާއި، ޑިއުޓީ ރޭޓު ކަނޑައެޅުމުގައި އެއިރެއްގައި ކުރާ ދިރާސާތަކުގެ ނަތީޖާއަށް ބަލާނެ ކަމަށް މިނިސްޓަރު އިހުސާން ވަނީ ޔަގީންކަން ދެއްވާފައެވެ. ޑަބްލިއުއެޗުއޯގެ އާ ލަފާއަށް ބިނާކޮށް ކުރިއަށް ގެންދާ މަޝްވަރާތަކުން ނިކުންނާނެ ނަތީޖާއަކަށް ގިނަ ބަޔަކު އުންމީދު ކުރެއެވެ. ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލު ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަށް ސަރުކާރުން ދައްކަމުން މިދާ ކެނޑިނޭޅި މަސައްކަތަކީ ރައްޔިތުންގެ ސިއްހަތު ރައްކާތެރިކުރުމަށްޓަކައި އަޅާ މުހިއްމު ފިޔަވަޅެކެވެ. ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލުގެ ސަބަބުން ދިމާވާ ބަލިތަކުން ދިފާއުވެ، ދިރިއުޅުމުގެ ފެންވަރު ރަނގަޅު ކުރުމަށްޓަކައި މިފަދަ ސިޔާސަތުތަކުގެ ދައުރު ވަރަށް މުހިންމެވެ.