އަހަރެމެންނަށް މިވަނީ އެއްވެސް މީހަކު އަނެކާދެކެ ލޯބި ނުވާ، އަދި އަނެކާއަށް ހެވެއް ނޭދޭ ޒަމާނާއި ހަމައަށް ވާޞިލްވެވިފައެވެ.
ޒަމާނީ ދުނިޔޭގެ ކުރިއެރުންތަކާއެކު ދިވެހި މުޖުތަމަޢަށްވެސް ވަނީ އެތައް ބަދަލުތަކެއް އައިސްފައެވެ. ނަމަވެސް، މި ބަދަލުތަކުގެ ތެރެއިން ބައެއް ފަހަރު އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކުރެވޭ އެންމެ ހިތާމަވެރި އިޙްސާސަކީ، އެއްވެސް މީހަކު އަނެކާދެކެ ލޯބި ނުވާ، އަދި އަނެކާއަށް ހެވެއް ނޭދޭ ޒަމާނަކާ ހަމައަށް ވާޞިލްވެވިއްޖެ ކަމަށް ހީވުމެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި ފަރުދީ ހިޔާލެއް ނޫނެވެ؛ މިއީ މުޖުތަމަޢުގެ ތެރޭގައި ދުވަހުން ދުވަހަށް އިތުރުވަމުންދާ ޝުޢޫރެކެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި ދިވެހިރާއްޖެއަށް ކުރިމަތިވެފައިވާ މައްސަލައެއް ނޫނެވެ. ދުނިޔޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުގައިވެސް މިފަދަ ކަންބޮޑުވުންތައް ފެންނަމުންދެއެވެ. އެކަމަކު، ޚާއްޞަކޮށް ކުޑަ، ގާތްގުޅުންތަކެއް ހުރި މުޖުތަމަޢުތަކަށް މިކަންކަމުގެ އަސަރު އިހުސާސް ކުރެވެނީ އެހެންވީމައެވެ. މިއަދު އަޅުގަނޑުމެން މިވަނީ މި ޝުޢޫރު އުފެދުމުގެ ސަބަބުތަކާއި، އެއިން މުޖުތަމަޢަށް ކުރާ އަސަރުތަކާއި، އަދި މިކަމުން އަރައިގަތުމަށް ކުރެވިދާނެ ކަންކަމާ މެދު ވިސްނާލަން ޖެހިފައެވެ.
ދިވެހި މުޖުތަމަޢުގައި ޒަމާނުއްސުރެ އޮންނަނީ ވަރަށް ގާތް ގުޅުމާއި، އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކަށް އެހީތެރިވެ، އުފަލާއި ހިތާމައިގައި ބައިވެރިވާ ސަގާފަތެކެވެ. ރަށްފުށުގެ ދިރިއުޅުމުގައި އަވައްޓެރިންނާއި އެކުވެރިންނަކީ ޢާއިލާގެ މެމްބަރުން ފަދައިން ބެލެވޭ ބަޔެކެވެ. ކޮންމެ ކަމެއްގައިވެސް އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދީ، ގުޅިގެން މަސައްކަތް ކުރުމަކީ އާދައެކެވެ. މަސްވެރިކަމާއި ދަނޑުވެރިކަން ފަދަ އާމްދަނީ ހޯދުމުގެ މަސައްކަތްތަކުގައިވެސް އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކަށް ބަރޯސާވެ، ގުޅިގެން މަސައްކަތް ކުރިއެވެ. މެހެމާންދާރީއާއި، އެކުވެރިކަމަކީ ދިވެހީންގެ އަސާސީ ސިފަތަކެވެ. ނަމަވެސް، މިއަދު މިކަންކަން ދަނީ ބަދަލުވަމުންނެވެ. ޝަހަރުތައް ބޮޑުވެ، ރަށްތަކަށް ކުރިއެރުން އައިސް، ދިރިއުޅުމުގެ ވައްޓަފާޅިއަށް ބަދަލުތަކެއް އައިސްފައިވާ މި ދުވަސްވަރު، މުޖުތަމަޢީ ގުޅުންތަކަށް ވަނީ ބޮޑެތި ގޮންޖެހުންތަކެއް ކުރިމަތިވެފައެވެ.
މުޖުތަމަޢުގައި ލޯތްބާއި ހެޔޮއެދުން ކުޑަވެގެންދާ ކަމަށް ބެލެވޭ ބައެއް ސަބަބުތަކެއް އެބަހުއްޓެވެ. ފުރަތަމަކަމަކީ، ބާރު ބޭނުމާއެކު ދިރިއުޅުމުގެ ވައްޓަފާޅިއަށް އައިސްފައިވާ ބަދަލުތަކެވެ. ޝަހަރުބޮޑުވުމުގެ ސަބަބުން ގިނަ ބަޔަކު އަޕާޓްމަންޓްތަކުގައި ދިރިއުޅެން ފެށުމުން، އަވައްޓެރިންނާ ގާތްގުޅުން ބަދަހިކުރުމުގެ ފުރުސަތުތައް ވަނީ ކުޑަވެފައެވެ. ދެވަނަ ސަބަބަކީ، ޓެކްނޮލޮޖީގެ ކުރިއެރުމެވެ. ސްމާޓްފޯނާއި ސޯޝަލް މީޑިއާ ބޭނުންކުރުން އިތުރުވުމުގެ ސަބަބުން، އެއްބަޔަކުއަނެއް ބަޔަކަށް ޒިޔާރަތްކުރުން ފަދަ ކަންކަންފަަދަ ކުރިން ކުރެވުނު މުޢާމަލާތްތައް ވަނީ މަދުވެފައެވެ. މީގެ ސަބަބުން މީހުން އެކަކު އަނެކަކާ ގުޅުން ބަދަހިކުރަންޖެހޭ އަސާސީ ހުނަރުތައް ފިލައިގެންދާ ކަމަށް ބެލެވެއެވެ.
ތިންވަނަ ސަބަބަކީ އިޤްތިޞާދީ ދަތިކަމާއި، މުދާވެރިކަމަށް ދެވޭ އިސްކަން އިތުރުވުމެވެ. މީހުންގެ ދިރިއުޅުމުގެ ފެންވަރު ރަނގަޅުކުރުމަށް ކުރާ މަސައްކަތުގައި، އެކަކު އަނެކަކަށް ވާދަވެރިވުމާއި، އަމިއްލަ އެދުން ބޮޑުވުމަކީ ފެންނަ ކަންކަމެވެ. މީގެ އިތުރުން، އަޚްލާޤީ އަދި ދީނީ ގިންތިތައް ބަލިކަށިވުމަކީވެސް މުޖުތަމަޢީ ގުޅުންތަކަށް ހީނަރުކަން އަންނަ މައިގަނޑު ސަބަބެކެވެ. އާއިލީ ގުޅުންތަކަށް ދެވޭ އިސްކަން ކުޑަވެ، ދީނީ އަދި އަޚްލާޤީ ތަޢުލީމަށް ސަމާލުކަން ކުޑަވުމަކީ، މުޖުތަމަޢުގައި ހެޔޮއެދުމާއި ލޯބީގެ ބަދަލުގައި ނަފްރަތާއި ދެބަސްވުން އިތުރުވުމަށް މަގުފަހިވާ ކަންކަމެވެ.
މިފަދަ ހާލަތެއްގައި މުޖުތަމަޢަށް ކުރާ އަސަރުތައް ނުރަނގަޅުވެއެވެ. ފުރަތަމަކަމަކީ މުޖުތަމަޢީ ގުޅުންތައް ދުރުވެ، މީހުން އެކަނިވެރިވުމެވެ. މިއީ ނަފްސާނީ ބަލިތައް އިތުރުވުމަށް މަގުފަހިކުރާ ކަމެކެވެ. ދެވަނަ ކަމަކީ ކުށުގެ ޢަދަދު އިތުރުވުމެވެ. އެކަކު އަނެކަކަށް އިތުބާރު ނުކުރެވޭ މާހައުލެއްގައި، ވައްކަން ކުރުމާއި، މާރާމާރީ ހިންގުން ފަދަ ކުށްތައް އިތުރުވެގެންދެއެވެ. ޢާއިލީ ގުޅުންތައް ދުވަހުން ދުވަހަށް ދަށްވުމަކީ ޚާއްޞަކޮށް ކުޑަކުދިންގެ ތަރުބިއްޔަތަށް ނޭދެވޭ އަސަރުކުރާ ކަމެކެވެ. މީގެ އިތުރުން، ސޯޝަލް މީޑިއާގެ ވަސީލަތްތައް މެދުވެރިކޮށް ދޮގު މަޢުލޫމާތާއި ފިތުނަ ފެތުރުން އިތުރުވެ، ސިޔާސީ ގޮތުން ފިނޑިވުމަކީވެސް މިފަދަ މާހައުލެއްގައި ފެންނަ ކަންކަމެވެ. މީގެ ސަބަބުން މުޖުތަމަޢީ ހަމަޖެހުން ނަގާލެވި، އަޑުގަދަވާ ފަރާތްތަކުގެ ބާރުގަދަވެ، ދުރުވިސްނުމެއް ނެތި ނިންމުންތައް ނިންމެން ފަށައެވެ.
މި ނުރަނގަޅު މަގުން އަރައިގަތުމަށްޓަކައި އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކުރެވިދާނެ އެތައް ކަމެއް އެބަހުއްޓެވެ. ފުރަތަމަ ކަމަކީ، ޢާއިލީ ގުޅުންތައް ވަރުގަދަ ކުރުމެވެ. ދަރިންނަށް ލޯތްބާއި ހެޔޮއެދުން ދަސްކޮށްދީ، އެކަކު އަނެކަކަށް އިޙްތިރާމް ކުރުމުގެ މުހިންމުކަން އުނގަންނައިދިނުމަކީ ކޮންމެ ޢާއިލާއެއްގެވެސް ޒިންމާއެކެވެ. ދެވަނަ ކަމަކީ، ދީނީ އަދި އަޚްލާޤީ ތަޢުލީމަށް އިސްކަން ދިނުމެވެ. އިސްލާމީ ރިވެތި އުސޫލުތަކަކީ އެކަކު އަނެކަކަށް ލޯބިކުރުމާއި، އެހީތެރިވުމާއި، ހެޔޮއެދުމަށް ގޮވާލާ އަސާސީ އުސޫލުތަކެކެވެ. ތިންވަނަ ކަމަކީ، ކޮމިޔުނިޓީ މަސައްކަތުގައި ބައިވެރިވުމެވެ. އަވައްޓެރި ރަށްފުށުގެ މުޖުތަމަޢުތަކުގައި ކުރިން އޮތް އެއްބައިވަންތަކަން އަލުން އާލާކުރުމަށްޓަކައި، ރަށުތެރެ ސާފުކުރުމުގެ ޕްރޮގްރާމްތައް ފަދަ ކަންކަމުގައި ބައިވެރިވުމަކީ މުހިންމު ކަމެކެވެ.
މީގެ އިތުރުން، ސޯޝަލް މީޑިއާ ބޭނުންކުރުމުގައި ހޭލުންތެރިވުމަކީވެސް މުހިންމު ކަމެކެވެ. ދޮގު މަޢުލޫމާތާއި، ނަފްރަތު އުފެއްދުމަށް ބޭނުންކުރެވޭ ޕްލެޓްފޯމްތަކުން ދުރުހެލިވެ، ހެޔޮގޮތުގައި މުޢާމަލާތް ކުރުމަށް ސަމާލުކަން ދިނުމަކީ މި ދަނޑިވަޅުގައި ކޮންމެ މީހަކުވެސް ކުރަންޖެހޭ ކަމެކެވެ. ސަރުކާރާއި، ސިވިލް ސޮސައިޓީގެ ޖަމާޢަތްތަކުންވެސް މިފަދަ ކަންކަމަށް ހޭލުންތެރިކަން އިތުރުކުރުމަށް މަސައްކަތް ކުރުން މުހިންމެވެ. ގުޅިގެން މަސައްކަތް ކޮށްގެން ނޫނީ މިކަމުން އަރައިގަތުމަކީ ދަތިކަމެކެވެ.
މިއީ ހަމައެކަނި ފަރުދީ މައްސަލައެއް ނޫނެވެ. މިއީ މުޅި މުޖުތަމަޢަށް ކުރިމަތިވެފައިވާ ގޮންޖެހުމެކެވެ. އެކަކު އަނެކަކަށް ހެވެއް ނޭދޭ، އަދި ލޯބިނުވާ ޒަމާނަކަށް ވެގެން ނުވާނެއެވެ. ދިވެހި މުޖުތަމަޢުގެ ހެޔޮ ރޫޙު އަލުން އާލާކުރުމަށްޓަކައި، ކޮންމެ ފަރުދެއްގެވެސް ޒިންމާއެއް އެބައޮތެވެ. އެކަކު އަނެކަކަށް ހެޔޮއެދި، ލޯބިކޮށް، ގުޅިގެން މަސައްކަތް ކުރުމުގެ ސަގާފަތް އަލުން އާލާކޮށް، ދިވެހި މުޖުތަމަޢަކީ އަބަދުވެސް އުފާވެރި، ހަމަޖެހޭ މުޖުތަމަޢެއް ކަމުގައި ހެދުމަށް އަޅުގަނޑުމެން އެންމެން ގުޅިގެން މަސައްކަތް ކުރަންޖެހެއެވެ.