ނިޕާ ވައިރަސްގެ ނުރައްކާ: ދުނިޔެއަށް އަނެއްކާވެސް ލޮކްޑައުންގެ ބިރު؟
އޭޝިއާ ސަރަހައްދުގައި ފެތުރެމުންދާ ނިޕާ ވައިރަސްގެ ކަންބޮޑުވުންތައް އިތުރުވަމުންދާއިރު، ރާއްޖެއާ ކައިރި ގައުމުތަކުން މި ވައިރަސް ފެންނަމުންދާކަން ވެފައިވަނީ ސިއްހީ ގޮތުން ބޮޑު ގޮންޖެހުމަކަށެވެ. ޚާއްސަކޮށް، މި ވައިރަސް ފެތުރުން ކޮންޓްރޯލް ނުވެއްޖެނަމަ، ދުނިޔެއަށް 2019 ވަނަ އަހަރު ކޮވިޑް-19 އާ ގުޅިގެން ދިމާވި ލޮކްޑައުންގެ ތަޖުރިބާ 2026 ވަނަ އަހަރު އަނެއްކާވެސް ތަކުރާރުވެދާނެކަމުގެ ބިރު ވަނީ އުފެދިފައެވެ. މި ލިޔުމުގައި ނިޕާ ވައިރަސްގެ ނުރައްކާތެރިކަމާއި، އޭގެ އަލާމާތްތައް، އަދި ދުނިޔެއަށް ކުރިމަތިވެދާނެ ހާލަތާ ގުޅޭގޮތުން އަލިއަޅުވާލާނަމެވެ.
ނިޕާ ވައިރަސްއަކީ ކޮބާ؟ އަދި އޭޝިއާގެ ހާލަތު
ނިޕާ ވައިރަސްއަކީ ޒޫނޯޓިކް ވައިރަހެކެވެ. މާނައަކީ، އެއްގޮތަށްވުރެ ގިނަ ޖަނަވާރުންގެ ދެމެދުގައި ފެތުރި އިންސާނުންނަށް ވެސް އަސަރުކުރާ ވައިރަހެކެވެ. އާންމުކޮށް މި ވައިރަސް ފެތުރެނީ ބޮޅުންނާއި (fruit bats) އެހެނިހެން ޖަނަވާރުން (މިސާލަކަށް އޫރު) އިންސާނުންނަށެވެ. މީގެ އިތުރުން ބަލި ޖެހިފައިވާ އިންސާނުންގެ ކިބައިންވެސް އެހެން އިންސާނުންނަށް ވައިރަސް ފެތުރިދާނެއެވެ. މި ވައިރަސް ޖެހިއްޖެނަމަ މަރުވާ މީހުންގެ ނިސްބަތް ވަރަށް މަތިވެފައި، އެއީ 40 އިންސައްތައާއި 75 އިންސައްތައާ ދެމެދުގެ އަދަދެކެވެ.
ކޮންމެ އަހަރަކުހެން އޭޝިއާގެ ބައެއް ގައުމުތަކުން ނިޕާ ވައިރަސްގެ ކޭސްތައް ފެންނަމުންދެއެވެ. ޚާއްސަކޮށް އިންޑިއާގެ ކެރެލާ ސްޓޭޓާއި ބަންގްލަދޭޝްއަކީ ނިޕާ ވައިރަސްގެ ނުރައްކާ ބޮޑު ސަރަހައްދުތަކެވެ. ރާއްޖެއާ އެންމެ ކައިރީގައި އޮންނަ އިންޑިއާއިން މި ވައިރަސްގެ ކޭސްތައް ފެންނަމުންދިއުމަކީ، ރާއްޖެއަށް މި ވައިރަސް ފެތުރިދާނެކަމުގެ ބިރު ބޮޑު ކަމެކެވެ. ފަތުރުވެރިކަމުގެ ސިނާއަތަށް ބަރޯސާވެފައިވާ ރާއްޖެއަށް، މިފަދަ ބައްޔެއް ފެތުރިއްޖެނަމަ ކުރާނެ އަސަރުތައް ވެސް ބޮޑުވާނެއެވެ.
ނިޕާ ވައިރަސްގެ އަލާމާތްތައް
ނިޕާ ވައިރަސް ޖެހުމުން ފެނިދާނެ އަލާމާތްތައް ތަފާތެވެ. އަދި ބަލި ޖެހޭތާ 4 ދުވަހުން 14 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި މި އަލާމާތްތައް ފެނިދާނެއެވެ. ބައެއް ފަހަރު އަލާމާތެއް ނުފެނިވެސް ބަލި ޖެހިފައި ހުރެދާނެއެވެ. އާންމުކޮށް ފެނިދާނެ އަލާމާތްތައް ތިރީގައި މިވަނީއެވެ:
ފުރަތަމަ އަލާމާތްތައް:
ހުންއައުން
ބޮލުގައި ރިހުން
މަސްތަކުގައި ރިހުން (myalgia)
ހޮނޑުލުން
ކަރުގައި ރިހުން
ނުރައްކާތެރި އަލާމާތްތައް (ސިކުނޑިއަށް އަސަރުކުރަން ފެށުމުން):
ބޮލުގައި ވަރުނެތުން
ނިދިބޯވުން
ހޭނެތޭގޮތްވުން ނުވަތަ ހޭވެރިކަމަށް ބަދަލުއައުން (altered consciousness)
ނޭވާލާން އުނދަގޫވުން (acute respiratory syndrome)
ސިކުނޑީގެ ބަލިތައް (encephalitis) - މިއީ ނުރައްކާތެރި ހާލަތެކެވެ. މީގެ ސަބަބުން ކޮމާގައި ހުރެ ނުވަތަ މަރުވެދާނެއެވެ.
މިފަދަ އަލާމާތްތަކެއް ފެނިއްޖެނަމަ، އަވަހަށް ސިއްހީ އެހީތެރިކަން ހޯދުމަކީ ވަރަށް މުހިންމު ކަމެކެވެ.
2026 ގައި ލޮކްޑައުންއެއްގެ ބިރު؟
ނިޕާ ވައިރަސް ފެތުރޭލެއް ހަލުވި ނޫނަސް، އޭގެ ނުރައްކާތެރިކަން ކޮވިޑް-19 އަށްވުރެ ބޮޑުކަމަށް ސިއްހީ ތަޖުރިބާކާރުން ބުނެއެވެ. މަރުވާ މީހުންގެ ނިސްބަތް މަތިވުމުގެ އިތުރުން، މިހާތަނަށް ނިޕާ ވައިރަސްއަށް ވަކި ފަރުވާއެއް ނުވަތަ ވެކްސިނެއް ހޯދިފައެއް ނުވެއެވެ. މިހާލަތުގައި، ވައިރަސް ކޮންޓްރޯލް ނުވެ ބޮޑަށް ފެތުރިއްޖެނަމަ، ދުނިޔޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކަށް ކޮވިޑް-19 އާއި އެއްފަދަ ނުވަތަ އެއަށްވުރެ ވެސް ނުރައްކާތެރި ލޮކްޑައުންތަކެއް ދިމާވެދާނެކަމުގެ އިންޒާރު ސިއްހީ ޖަމާއަތްތަކުން ދެއެވެ.
ލޮކްޑައުންއަކަށް ދިއުމަކީ އިގްތިސާދީ ގޮތުންނާއި އިޖުތިމާއީ ގޮތުން ބޮޑެތި އަސަރުތަކެއް ކުރާނެ ކަމެކެވެ. ވިޔަފާރިތައް ހުއްޓި، ވަޒީފާތައް ގެއްލި، ދަރިވަރުންގެ ތައުލީމަށް ހުރަސްއެޅި، މުޅި މުޖުތަމައުއަށް ނޭދެވޭ އަސަރުތައް ކުރާނެއެވެ. މިފަދަ ހާލަތަކުން ސަލާމަތްވުމަށްޓަކައި، ދުނިޔޭގެ ސިއްހަތު ޖަމާއަތްތަކާއި ގައުމުތަކުން ގުޅިގެން މަސައްކަތްކޮށް، ބަލިމަޑުކަމެއް ފެތުރިގެންފިނަމަ އެކަން ހުއްޓުވުމަށްޓަކައި އަޅާނެ ފިޔަވަޅުތަކަށް ތައްޔާރުވެފައި ތިބުމަކީ ކޮންމެހެންވެސް މުހިންމު ކަމެކެވެ.
ނިޕާ ވައިރަސްގެ ނުރައްކަލަކީ ކުޑަކޮށްލެވޭނެ ނުރައްކަލެއް ނޫނެވެ. ޚާއްސަކޮށް ރާއްޖެ ފަދަ ކުޑަ ގައުމުތަކުން، މި ވައިރަސް ފެތުރުނަ ނުދިނުމަށްޓަކައި ހޭލުންތެރިކަން އިތުރުކޮށް، ބޯޑަރުތަކުގައި ބަލައިފާސްކުރުން ވަރުގަދަ ކުރުމަކީ މުހިންމު ކަމެކެވެ. ސަރުކާރުންނާއި އާންމު ރައްޔިތުންނާ ގުޅިގެން، ސިއްހީ އިرشާދުތަކަށް ތަބާވެ، ބަލިފެތުރުނަ ނުދިނުމަށްޓަކައި ފަރުދީ ޒިންމާ އަދާކުރަން ޖެހެއެވެ. 2019 ގެ ކޮވިޑް-19 ގެ ތަޖުރިބާއިން ފިލާވަޅު ލިބިގަނެ، ކުރިމަތިވެދާނެ ކޮންމެ ސިއްހީ ނުރައްކަލަކަށް ތައްޔާރުވުމަކީ، އަޅުގަނޑުމެން އެންމެންގެ ވެސް ޒިންމާއެކެވެ.