ދިވެހިރާއްޖޭގެ މިސްކިތްތައް: އިސްލާމީ އަސްލާއި މުޖުތަމަޢުގެ ހިތް

# ދިވެހިރާއްޖޭގެ މިސްކިތްތައް: އިސްލާމީ އަސްލާއި މުޖުތަމަޢުގެ ހިތް

ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚާއި، ސަޤާފަތާއި، އަދި ދިރިއުޅުމުގެ ކޮންމެ ކަމަކާވެސް މިސްކިތްތަކަކީ ވަކިނުކުރެވޭ ބައެކެވެ. ރާއްޖެއަށް އިސްލާމްދީން ވާސިލްވުމަށްފަހު، މިސްކިތްތަކަކީ ހަމައެކަނި ނަމާދުކުރުމަށް ޚާއްސަ ކުރެވިފައިވާ ތަންތަނެއްގެ ގޮތުގައި ނުބެލެވެއެވެ. އެތަންތަން ވަނީ މުޖުތަމަޢުގެ ހިތް ކަމުގައި ވެފައެވެ. ދިވެހިންގެ ދިރިއުޅުމުގެ ކޮންމެ ކަމެއްގައިވެސް މިސްކިތްތަކުގެ ދައުރަކީ މުހިއްމު ދައުރެކެވެ. ދީނީ ތަޢުލީމު ދިނުމާއި، އިޖުތިމާޢީ ގުޅުންތައް ބަދަހިކުރުމާއި، ސަޤާފީ ޙަރަކާތްތައް ހިންގުމާއި، ޚާއްސަ މުނާސަބަތުތައް ފާހަގަކުރުމުގައި މިސްކިތްތައް ވަނީ މުހިއްމު މަރުކަޒުތަކެއްގެ ގޮތުގައި ޚިދުމަތް ދީފައެވެ. މި މަޒުމޫނުގައި މިވަނީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ މިސްކިތްތަކުގެ ތާރީޚީ އަސްލުތަކާއި، އިޖުތިމާޢީ އަދި ސަޤާފީ ދައުރުތަކާއި، މިހާރުގެ ޙާލަތަށް އަލިއަޅުވާލާފައެވެ.

## ތާރީޚީ މުހިއްމުކަން: އިސްލާމްދީނުގެ ނިޝާން

ދިވެހިރާއްޖެއަށް އިސްލާމްދީން ވާސިލްވުމާއެކު މިސްކިތްތަކަކީ ދީނުގެ ފެތުރުމުގެ މައިބަދަ ކަމުގައި ވެގެން ދިޔައެވެ. 12 ވަނަ ޤަރުނުގައި އަބުލްބަރަކާތު ޔޫސުފުލްބަރުބަރީގެ ދަޢުވަތުން ދިވެހިން އިސްލާމްދީން ޤަބޫލުކުރެއްވުމަށްފަހު، ކޮންމެ ރަށެއްގައިވެސް އެންމެ ފުރަތަމަ ބިނާކުރެވުނު އެއް ތަނަކީ މިސްކިތެވެ. މިސްކިތްތަކަކީ އިސްލާމްދީން ދިވެހިރާއްޖޭގައި ވަރުގަދަކޮށް، ދެމެހެއްޓުމަށްޓަކައި މުހިއްމު ދައުރެއް އަދާކުރި ތަންތަނެވެ. އެތައް ޒަމާނެއްގެ ތެރޭގައި އެކި ރަށްރަށުގައި ބިނާކޮށްފައިވާ އާސާރީ މިސްކިތްތަކަކީ، ދިވެހިންގެ ދިރިއުޅުމުގައި އިސްލާމްދީން ހިފެހެއްޓުމަށްޓަކައި ކުރެވުނު ބުރަ މަސައްކަތުގެ ހެއްކެކެވެ. ޚާއްސަކޮށް، ގަލުން ބިނާކޮށްފައިވާ މިސްކިތްތަކާއި، ދޮންމިސްކިތްތަކަކީ ތާރީޚީ އަދި ފަންނުވެރިކަމުގެ ގޮތުންވެސް މުހިއްމު ބިނާތަކެކެވެ.

## އިޖުތިމާޢީ އަދި ސަޤާފީ ދައުރު

މިސްކިތްތަކަކީ ދިވެހި މުޖުތަމަޢުގައި ހަމައެކަނި ފަރުޟު ނަމާދުތައް އަދާކުރާ ތަންތަން ކަމުގައި ނުވެއެވެ. އެތަންތަން ވަނީ އިޖުތިމާޢީ އެއްބައިވަންތަކަން ބަދަހިކުރާ މަރުކަޒުތަކެއްގެ ގޮތުގައި ވެފައެވެ. ރަށުގެ މީހުން އެއްތަންވެ، ޚަބަރުތައް ބަދަލުކޮށް، ގުޅުންތައް އާލާކޮށް، މައްސަލަތައް ޙައްލުކުރުމަށް އެއްވުމުގެ މައި މަރުކަޒަކީ މިސްކިތެވެ. ހުކުރު ނަމާދާއި، ޢީދު ނަމާދުތަކުގައި ރަށުގެ އެންމެން އެއްވެ، ދީނީ ރޫޙު އާލާކުރުމަށް އެފަދަ ތަންތަނުން މަގުފަހިކޮށްދެއެވެ. މީގެ އިތުރުން، މިސްކިތްތަކަކީ ދީނީ ތަޢުލީމު ދިނުމަށްވެސް ޚާއްސަ ތަންތަނެކެވެ. ކުޑަކުދިންނަށް ޤުރްއާން ކިޔަވައިދިނުމާއި، ދީނީ ފިލާވަޅުތައް ދިނުމާއި، ބޮޑެތި މީހުންނަށް ދީނީ ނަސޭހަތް ދިނުމުގައި މިސްކިތްތަކުން އަދާކުރާ ދައުރަކީ ފާހަގަކޮށްލެވޭ ދައުރެކެވެ.

## މިސްކިތްތަކުގެ އިމާރާތްތަކާއި ބެހެޓުން

ދިވެހިރާއްޖޭގެ މިސްކިތްތަކުގެ އިމާރާތްތަކަށް ބަލާއިރު، އެއީ ވަރަށް ތަފާތު ތާރީޚީ އަދި ފަންނުވެރިކަމުގެ ފާޑުތައް އެކުލެވޭ ބިނާތަކެކެވެ. ގަލުން ބިނާކޮށްފައިވާ އާސާރީ މިސްކިތްތަކުން ފެށިގެން، ޒަމާނީ ފަސޭހަތަކާއެކު އަޅާފައިވާ ބޮޑެތި އިސްލާމީ މަރުކަޒުތަކާ ހަމައަށް މިސްކިތްތައް ވަނީ ތަރައްޤީވެފައެވެ. މާލޭގައި ހުންނަ ހުކުރު މިސްކިތަކީ ދިވެހިންގެ ފަންނުވެރިކަމާއި، ވަޑާންކުރުމުގެ ހުނަރުގެ މޮޅު މިސާލެކެވެ. ނަމަވެސް، މިފަދަ އާސާރީ މިސްކިތްތައް ބެލެހެއްޓުމާއި، މަރާމާތުކުރުމަކީ ބޮޑު ޚަރަދަކާއި، ޚާއްސަ އަޅައިގަތުމެއް ބޭނުންވާ ކަމެކެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަށްތައް އާބާދީގެ ގޮތުން ބޮޑުވުމާއެކު، އާ މިސްކިތްތައް ބިނާކުރުމާއި، މިހާރު ހުރި މިސްކިތްތައް ފުޅާކުރުމުގެ ބޭނުން ވަނީ ބޮޑުވެފައެވެ. ސަރުކާރާއި، ޢާންމު ރައްޔިތުން ގުޅިގެން މިސްކިތްތައް ބެލެހެއްޓުމާއި، އާ މިސްކިތްތައް ބިނާކުރުމުގައި މުހިއްމު ދައުރެއް އަދާކުރެއެވެ.

## މުސްތަޤުބަލާއި އާ ދައުރު

ޒަމާނަށް އަންނަ ބަދަލުތަކާ އެކު، މިސްކިތްތަކުގެ ދައުރަށްވެސް ބަދަލުތަކެއް އަންނަމުން ދެއެވެ. ޓެކްނޮލޮޖީގެ ކުރިއެރުންތަކާއެކު، ދީނީ ދަރުސްތައް އޮންލައިންކޮށް ދިނުމާއި، އިސްލާމީ މައުލޫމާތުތައް ފަސޭހަކަމާއެކު ފޯރުކޮށްދިނުމަށް މިސްކިތްތަކުން މަގުފަހިކޮށްދެއެވެ. މީސް މީޑިޔާގެ ޒަރީޢާއިން ދީނީ ހޭލުންތެރިކަން އިތުރުކުރުމަށް މިސްކިތްތަކުގެ އިމާމުންނާއި، މުދިމުންނާއި، އިސްލާމީ މަރުކަޒުތަކުން މަސައްކަތް ކުރަމުން ދެއެވެ. މިއީ މުސްތަޤުބަލުގައި މިސްކިތްތަކުގެ ދައުރު އިތުރަށް ވަރުގަދަވެ، އިސްލާމީ އުޞޫލުތަކުގެ މަތީގައި މުޖުތަމަޢު ބިނާކުރުމަށް އެޅޭ މުހިއްމު ފިޔަވަޅުތަކެކެވެ. މިސްކިތްތަކަކީ ދިވެހިންގެ ދިރިއުޅުމުގެ އެންމެ އަސާސީ އެއް ބާރެވެ. އިސްލާމީ މަތިވެރި ޢަޤީދާ އަންނަން އޮތް ޖީލުތަކަށް ފޯރުކޮށްދިނުމުގައި މިސްކިތްތަކުގެ ދައުރު ދެމިގެންދާނެއެވެ.

## ނިންމުން

ދިވެހިރާއްޖޭގެ މިސްކިތްތަކަކީ ހަމައެކަނި ފަރުޟު ނަމާދުތައް އަދާކުރާ ތަންތަން ކަމުގައި ނުވެއެވެ. އެތަންތަން ވަނީ ދިވެހި މުޖުތަމަޢުގެ އިސްލާމީ އަސްލާއި، ސަޤާފީ ދިރިއުޅުމާއި، އިޖުތިމާޢީ ގުޅުންތައް ބަދަހިކުރާ މައި މަރުކަޒުތަކެއްގެ ގޮތުގައި ވެފައެވެ. ތާރީޚީ ގޮތުން ބަލާއިރު އިސްލާމްދީން ރާއްޖޭގައި ހިފެހެއްޓުމަށްޓަކައި މިސްކިތްތަކުން އަދާކޮށްފައިވާ ދައުރަކީ ވަރަށް މުހިއްމު ދައުރެކެވެ. އަދި މިހާރުވެސް ދީނީ ތަޢުލީމު ދިނުމާއި، އިޖުތިމާޢީ އެއްބައިވަންތަކަން ބަދަހިކުރުމުގައި އެތަންތަނުން ދަނީ މުހިއްމު ޚިދުމަތްތަކެއް ދެމުންނެވެ. ޒަމާނީ ބަދަލުތަކާ އެކުވެސް މިސްކިތްތަކުގެ މުހިއްމުކަން ދެމިގެންދާނެކަން ކަށަވަރެވެ. މިސްކިތްތަކަކީ ދިވެހިންގެ މުސްތަޤުބަލު ބިނާކުރުމުގައިވެސް އަބަދުވެސް މުހިއްމު ބައެއްގެ ގޮތުގައި ދެމިހުންނާނެއެވެ.