އީރާން-އެމެރިކާ ހަނގުރާމަ ނިމުމަކަށް: ސަރަހައްދީ ހަމަޖެހުމުގެ އުންމީދު

އީރާނާއި އެމެރިކާ އާ ދެމެދު ތިން މަހަށް ވުރެ ދިގު ދެމިގެންދިޔަ ހަނގުރާމަ ނިންމާލުމަށް ދެ ގައުމުން އެއްބަސްވެ، މެދުއިރުމަތީގައި ދާއިމީ ސުލްހައެއް ގާއިމްވުމުގެ އުންމީދު އާވެއްޖެ އެވެ. ޕާކިސްތާނުގެ މެދުވެރިކަމުގައި ސުލްހައިގެ އެއްބަސްވުމަކަށް އާދެވިފައިވާއިރު، މި ހަނގުރާމަ ފެށުނީ ފެބްރުއަރީ 28 ގައި އެމެރިކާ އާއި އިޒްރޭލުން އީރާނަށް ދިން ހަމަލާތަކަކާ ގުޅިގެންނެވެ. މިއަދު ރަސްމީކޮށް މި އެއްބަސްވުން އިއުލާނުކުރުމާ އެކު، މުޅި ސަރަހައްދަށް އައިސްފައިވާ ހަމަނުޖެހުންތަކަށް ނިމުމެއް އަންނާނެ ކަމަށް ވަނީ އުންމީދު ކުރެވިފަ އެވެ.

އެއްބަސްވުމާއި ރަސްމީ އިއުލާނު

އެމެރިކާ އާއި އީރާނާ ދެމެދު ސުލްހައިގެ އެއްބަސްވުމަކަށް އާދެވި، ލުބުނާން ހިމެނޭ ގޮތަށް، ހުރިހާ ދިމާލަކުން "ވަގުތުން އަދި ދާއިމީކޮށް" ހަނގުރާމަ ހުއްޓާލުމަށް އެއްބަސްވެއްޖެކަން މިއަދު ރަސްމީކޮށް އިއުލާނުކޮށްފި އެވެ. ސުލްހައިގެ މެދުވެރިއެއްގެ ދައުރު އަދާކުރި ޕާކިސްތާނުން މިކަން ހާމަކުރުމާ އެކު، ސްވިޓްޒަލޭންޑްގައި މި މަހު 19 ގައި އެއްބަސްވުމުގައި ރަސްމީކޮށް ސޮއިކުރުމުގެ ރަސްމިއްޔާތެއް އޮންނާނެ ކަމަށް ވެސް ވަނީ ބުނެފަ އެވެ.

ޕާކިސްތާނުގެ ބޮޑުވަޒީރު ޝެހްބާޒް ޝަރީފް 'އެކްސް' ގައި ކުރެއްވި ޕޯސްޓެއްގައި ވިދާޅުވީ ސުލްހައިގެ އެއްބަސްވުމަކަށް "އާދެވިއްޖެ" ކަމަށެވެ. އެމެރިކާގެ ރައީސް ޑޮނަލްޑް ޓްރަމްޕް އޭނާގެ 80 ވަނަ އުފަންދުވަހު ނެރުއްވި ބަޔާނެއްގައި މިކަން ކަށަވަރުކޮށްދެއްވަމުން ވިދާޅުވީ، "އިސްލާމިކް ރިޕަބްލިކް އޮފް އީރާނާ އެކު ވެވުނު އެއްބަސްވުން މިހާރު މިވަނީ ފުރިހަމަވެފައި" ކަމަށެވެ. "ހޮރްމޫޒް ކަނޑުއޮޅި އެއްވެސް ފީއަކާ ނުލައި ހުޅުވާލުމަށް އަޅުގަނޑު މިހާރު ފުރިހަމައަށް ހުއްދަ ދެން. އަދި ހަމައެއާ އެކު، އެމެރިކާގެ ކަނޑުގެ ސިފައިން އީރާންގެ ބަނދަރުތައް ވަގުތުން ދޫކޮށްލަން އަމުރުކުރަން. ދުނިޔޭގެ ހުރިހާ އުޅަނދަކަށް މި ގޮވާލަނީ އިންޖީނުތައް ސްޓާޓްކުރަން. ތެލުގެ ސަޕްލައިއަށް ހުރަހެއް ނެތް!" ޓްރަމްޕް ވިދާޅުވި އެވެ. އޭގެ ކުޑައިރުކޮޅެއް ފަހުން އީރާނުން ވެސް ވަނީ، އެމެރިކާއާ އެކު އަލަށް އިއުލާނުކުރި އެއްބަސްވުމުގެ ސަބަބުން ދެ ގައުމުގެ ދެމެދުގައި ހިނގަމުންދިޔަ ހަނގުރާމަ "ވަގުތުން" ނިމުމަކަށް އައިސްފައިވާ ކަމަށް ބުނެފަ އެވެ.

އިޒްރޭލުގެ ހުރަސްތަކާއި ޓްރަމްޕްގެ ނުރުހުން

މި އިއުލާނު ނެރުމުގެ ގަޑިއިރުތަކެއް ކުރިން، ބައިރޫތުގެ އަވަށެއްގައި އޮންނަ އީރާނުގެ އެކުވެރި ހިޒްބުالله ޖަމާއަތުގެ މަރުކަޒަކަށް އިޒްރޭލުން ދިން ހަމަލާއަކާ ގުޅިގެން، އެއްބަސްވުން ލަސްވެދާނެ ކަމުގެ ބިރު ހީވި އެވެ. ނަމަވެސް، ދުވަހުގެ ފަހުގެ ވަގުތެއްގައި ޕާކިސްތާނުގެ ބޮޑުވަޒީރު ވަނީ އެއްބަސްވުމަކަށް އާދެވިފައިވާކަން އިއުލާނުކުރައްވައި، "މި މައްސަލައަށް ހާރިޖީ ހައްލެއް ހޯދުމަށް މަސައްކަތްކުރި ކަމަށްޓަކައި" އެމެރިކާ އާއި އީރާނަށް ޝުކުރު އަދާކުރައްވައިފަ އެވެ.

އާދީއްތަ ދުވަހު ހެނދުނުގެ ވަގުތެއްގައި ޓްރަމްޕް ވަނީ ބައިރޫތަށް ދިން ވައިގެ ހަމަލާގެ ސަބަބުން އެއްބަސްވުމުގައި ސޮއިކުރުން ލަސްވި ކަމަށް ވިދާޅުވެ، އިޒްރޭލަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ނުރުހުން ފާޅުކުރައްވައިފަ އެވެ. އެމެރިކާގެ ނޫސް އެޖެންސީއެއް ކަމަށްވާ 'އެކްސިއޯސް' އަށް ފޯނުން ދެއްވި އިންޓަވިއުއެއްގައި، ހުތުރު ބަހުން ވާހަކަދައްކަވަމުން ޓްރަމްޕް ވަނީ އިޒްރޭލުގެ ބޮޑުވަޒީރު ބެންޖަމިން ނަތަންޔާހޫއަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ފާޑުވިދާޅުވެފަ އެވެ. ޓްރަމްޕް ވިދާޅުވީ އޭނާ "ވަރަށް ބޮޑަށް ރުޅިއައިސްފި" ކަމަށާއި "އެކަން ނަތަންޔާހޫއަށް އެންގިން" ކަމަށެވެ.

ހަނގުރާމަ ފެށުނު ގޮތާއި ލުބުނާނުގެ މައްސަލަ

މި ހަނގުރާމަ ފެށުނީ ފެބްރުއަރީ މަހުގެ ފަހުކޮޅު އެމެރިކާ އާއި އިޒްރޭލުން އީރާނަށް ދިން ހަމަލާތަކާ ގުޅިގެންނެވެ. އީރާނުން އޭގެ ބަދަލުހިފުމުގެ ގޮތުން އިޒްރޭލާއި ސަރަހައްދުގައި ތިބި އެމެރިކާގެ ބައިވެރިންނަށް ހަމަލާދީ، ދުނިޔޭގެ ތެލާއި ގޭސް ސަޕްލައިގެ މުހިންމު މަގު ކަމަށްވާ ހޮރްމޫޒް ކަނޑުއޮޅިން ދަތުރުކުރާ އުޅަނދުފަހަރަށް ހުރަސްއެޅި އެވެ. އެމެރިކާއިން އޭގެ ރައްދުގައި އީރާނުގެ ބަނދަރުތަކަށް ވަންނަ އުޅަނދުފަހަރަށް އޮތީ ހުރަސްއަޅައިފަ އެވެ. އީރާނުން އަބަދުވެސް ބާރުއަޅަމުންދިޔައީ ހަނގުރާމަ ހުއްޓާލުމުގެ އެއްބަސްވުމުގައި ލުބުނާނުގެ މައްސަލަ ވެސް ހިމަނަންޖެހޭނެ ކަމަށެވެ. އެއީ އިޒްރޭލުން އެ ގައުމުގައި އީރާނުގެ އެހީތެރިކަން ލިބޭ ހިޒްބުاللهއާ ދެކޮޅަށް ވަރުގަދަ އަސްކަރީ ހަރަކާތްތަކެއް ހިންގަމުންދާތީ އެވެ. ސުލްހައިގެ އެއްބަސްވުމުގައި ލުބުނާން ހިމެނުމަށް ދެ ފަރާތުން ވެސް އެއްބަސްވެފައިވާ ކަން އީރާނުގެ ޑެޕިއުޓީ ފޮރިން މިނިސްޓަރު ކާޒިމް ޣަރީބްއާބާދީ ވެސް ޔަގީންކޮށްދެއްވި އެވެ.

އިގްތިސާދީ ފައިދާތައް

ކަނޑުއޮޅި ބަންދުވުމުގެ ސަބަބުން މުޅި ދުނިޔޭގެ އިގްތިސާދަށް ބޮޑެތި ނޭދެވޭ އަސަރުތަކެއް ކުރި އެވެ. ތެލުގެ އަގު އުފުލި، އެމެރިކާ އާއި އެހެން ގައުމުތަކުގައި އިންފްލޭޝަން މަތިވެ، މެދުއިރުމަތިން ބޭރުގައިވާ ދަނޑުވެރިކަމަށް ބޭނުންވާ ގަސްކާނާ ފަދަ ތަކެތީގެ ސަޕްލައި ޗެއިނަށް ބޮޑެތި ބުރޫތަކެއް އެރި އެވެ. މި އެއްބަސްވުމުގެ ސަބަބުން އިގްތިސާދަށް ހެޔޮ ބަދަލުތަކެއް އަންނާނެ ކަމަށް ވަނީ އުންމީދުކުރެވިފަ އެވެ. "މި އެއްބަސްވުމުގެ ސަބަބުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ހަކަތައިގެ އަގު ހަމައެކަނި މިހާރަކަށް ނޫން، ދިގު މުއްދަތަކަށް ދަށްކުރެވޭނެ. އަދި މެދުއިރުމަތީގައި ހަގީގީ ތަނަވަސްކަމުގެ އިންޖީނު ހިންގޭނެ،" އެއްބަސްވުން އިއުލާނުކުރުމާ އެކު އެމެރިކާގެ ނައިބު ރައީސް ޖޭޑީ ވެންސް ފޮކްސް ނިއުސްއަށް ވިދާޅުވި އެވެ.

ހިޔާލުތަފާތުވުންތައް އަދި ކުރިމަގު

ސުލްހައިގެ މި އެއްބަސްވުމުގެ ތަފްސީލީ މާއްދާތައް އަދިވެސް ސާފެއް ނުވެ އެވެ. ހަނގުރާމަވެރި ދެ ފަރާތުން ވެސް ނެރެމުންދަނީ ތަފާތު މައުލޫމާތުތަކެކެވެ. އެއީ ކޮންމެ ފަރާތަކުން ވެސް މި ހަނގުރާމައިން ކުރިހޯދީ އެ ފަރާތެއް ކަމަށް ދެއްކުމަށެވެ. މީގެ ތެރެއިން އެއް މައްސަލައަކީ ހޮރްމޫޒް ކަނޑުއޮޅީގެ ކޮންޓްރޯލެވެ. އީރާނުން ބުނަމުންދަނީ ކަނޑުއޮޅީގެ ކޮންޓްރޯލް އެގައުމަށް އޮންނާނެ ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް އެމެރިކާއިން ތަކުރާރުކޮށް ބުނަމުންދަނީ އެއީ ގަބޫލުކުރެވޭނެ ކަމެއް ނޫން ކަމަށެވެ.

އަނެއް ބޮޑު ހިޔާލުތަފާތުވުމަކީ އީރާނުގެ ނިއުކްލިއާ ޕްރޮގްރާމުގެ މައްސަލަ އެވެ. ހާއްސަކޮށް، މިދިޔަ އަހަރު އެމެރިކާގެ ހަމަލާތަކުގައި ފޮރުވިފައިވާ ކަމަށް ބެލެވޭ ޔުރޭނިއަމްގެ ރިޒާވްގެ މައްސަލަ އެވެ. ޓްރަމްޕް ކުރިން ވިދާޅުވެފައިވަނީ އީރާނުން ނިއުކްލިއާ ހަތިޔާރު އުފެއްދުން ހުއްޓުވުމަށް މި ހަނގުރާމަ ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި ކަމަށެވެ. ހޮނިހިރު ދުވަހު ޓްރަމްޕް ވިދާޅުވީ "ހުރިހާ ކަމެއް ފިނިވުމުން، އަޅުގަނޑުމެން ގޮސް އެ ނިއުކްލިއާ ކުނޑިތައް ނަގައި، އީރާނުގައި ނުވަތަ އެމެރިކާގައި ނަމަވެސް ނައްތާލާނީ" ކަމަށެވެ. މިފަދަ ނުސާފުކަންތައްތަކާ އެކު ވެސް، މި އެއްބަސްވުމަކީ މެދުއިރުމަތީގައި ސުލްހައިގެ އާ ބާބެއް ފެށުމަށް ލިބިގެންދިޔަ މުހިންމު ފިޔަވަޅެކެވެ.

އީރާނާއި އެމެރިކާގެ ހަނގުރާމަ ނިމުމަކަށް އައުމަކީ މުޅި ދުނިޔެއަށް ލިބިގެންދާ ހަމަޖެހުމެކެވެ. ޕާކިސްތާނުގެ މެދުވެރިކަމުގެ ސަބަބުން ލިބުނު މި ކާމިޔާބީއާ އެކު، މެދުއިރުމަތީގައި ސުލްހަ ގާއިމްކުރުމަށް މަސައްކަތްކުރާ ގައުމުތަކަށް އުންމީދު އާވެއްޖެ އެވެ. ނަމަވެސް، ދެ ގައުމުގެ މެދުގައި ހުރި ބޮޑެތި ހިޔާލުތަފާތުވުންތައް، ހާއްސަކޮށް ނިއުކްލިއާ ޕްރޮގްރާމާއި ހޮރްމޫޒް ކަނޑުއޮޅީގެ ކޮންޓްރޯލް ފަދަ ކަންކަން ހައްލުކުރުމަށް އިތުރު މަސައްކަތްތަކެއް ބޭނުންވާނެ އެވެ. ސުލްހައިގެ އެއްބަސްވުމުގައި ސޮއިކުރުމަށްފަހު، މި ހިޔާލުތަފާތުވުންތައް މަޝްވަރާގެ މެދުވެރިކޮށް ހައްލުކުރެވި، ދާއިމީ ހަމަޖެހުމެއް ލިބޭނެ ކަމަށް އުންމީދު ކުރެވެ އެވެ.